Verstandelijkbeperkt.nl
Dè site over verstandelijke beperking van het Expertisecentrum Verstandelijke Beperking      

Methode Heijkoop, ‘Anders kijken naar …’

1-Omschrijving

2-Literatuur

3-Links


1-Omschrijving

Centraal in deze methodiek staat de term ‘anders kijken’. Dat betekent concreet kijken vanuit het perspectief van de verstandelijk gehandicapte zelf. Het doel van de methode is: haar/zijn zelfvertrouwen versterken (want probleemgedrag is verlies daarvan) en de begeleiding onderling beter afgestemd laten handelen.

Het probleemgedrag is daarbij niet beperkt tot de verstandelijk gehandicapte zelf, maar is een gegeven van het hele netwerk om de betrokkene heen: we maken er allemaal deel van uit en we lopen allemaal vast!

Met behulp van video-opnamen wordt de problematische situatie of het ervaren probleemgedrag ‘verzameld’ en nauwkeurig bevraagd. Dit gebeurt aan de hand van hele directe en concrete vragen over wat we zien: ‘waar staat hij? / Welke plaats neemt hij in? / Waar kijkt hij naar/ Waar luistert hij naar? / Wat doet hij met zijn handen? / Hoeveel kracht zet hij? / Welke klanken en tonen gebruikt hij? / Hoe is zijn gelaatsuitdrukking? / In welke richting kijkt hij? / Wat zegt hij eigenlijk?’ etc.

Deze observatie en bevraging gebeurt in een breed teamverband van direct en deskundig betrokken disciplines en verantwoordelijken (dus: de eigen ondersteuners aangevuld met gedragskundigen, arts, psychiater, etc., als een multidisciplinair verband). Een nauwkeurige functie-analyse* brengt het probleemgedrag in kaart. Stap voor stap wordt het probleemgedrag beoordeeld op mogelijke betekenissen in de concrete hier-en-nu situatie. Dat is ook de belangrijke betekenis van deze methodiek: de gerichtheid op de concrete problematiek zoals die door de omgeving wordt ervaren en waar de verstandelijk gehandicapte ook zelf in vastloopt.

Heijkoop richt zich niet op de diagnostiek van de gehandicapte, maar op het scherper in beeld krijgen van het probleemgedrag in de praktijk van alledag. Deze focus is van belang om met name daardoor een beter beeld te krijgen van hoe wij als begeleiders handelen rondom het probleemgedrag. Dat maakt de methodiek ook tot een interactief proces dat verder kijkt dan een versimpeling in ‘oorzaak-gevolg’. Hij werkt dit concreet uit in verschillende onderdelen: 1) een beeld krijgen van de spannings-niveau’s; 2) het probleemgedrag als versterker van zichzelf (spiraalwerking); en 3) vier kernpunten voor de persoon zelf: vertrouwen, invloed op de omgeving, leren omgaan met probleemgedrag en emotioneel evenwicht. Deze vier gebieden vormen de basis voor een behandelplan. Een verbijzondering vindt plaats bij escalaties (incidenten), waarbij het proces van de escalatie zelf ook in beeld komt: fase 1: aanloop / fase 2: probleemgedrag / fase 3: herstel. Heijkoop biedt hiervoor een aantal handvatten.

 2-Literatuur

-    J. Heijkoop, Vastgelopen. Anders kijken naar begeleiding van mensen met een verstandelijke handicap met ernstige gedragsproblemen. Nelissen, Baarn, 1999 (eerste druk: 1991)

-    J. Heijkoop, Bij de hand. Verstandelijk gehandicapten, hun begeleiders en ernstig probleemgedrag. Stichting Maandblad KLIK, 1993.

 3-Links

www.wxs.nl/~jacques.heijkoop

www.lkng.nl

                   www.emgplatform.nl/methodieken